Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (Ultra-Processed Foods – UPF) έχουν συνδεθεί με διάφορους κινδύνους για την υγεία, ωστόσο μια νέα μελέτη έρχεται να προσθέσει μια ενδιαφέρουσα διάσταση στη συζήτηση. Σύμφωνα με τα ευρήματά της, δεν φαίνεται να έχουν όλα την ίδια σχέση με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Δύο συγκεκριμένες κατηγορίες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Δεν είναι όλα τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα επιβλαβή – Τι έδειξε νέα μελέτη
Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αποτελούν μια ιδιαίτερα ευρεία κατηγορία, καθώς περιλαμβάνουν προϊόντα με πολύ διαφορετική διατροφική σύσταση, από αλλαντικά και έτοιμα γεύματα μέχρι ψωμί και δημητριακά ολικής αλέσεως. Αυτή η ποικιλομορφία ενδέχεται να εξηγεί γιατί οι επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση τους με τον καρκίνο του παχέος εντέρου δεν καταλήγουν πάντα στα ίδια συμπεράσματα.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Medicine, δεν διαπίστωσε συσχέτιση ανάμεσα στη συνολική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και στον κίνδυνο εμφάνισης της συγκεκριμένης μορφής καρκίνου. Όταν, όμως, οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τις επιμέρους κατηγορίες τροφίμων, προέκυψαν ενδιαφέρουσες διαφορές.
Ειδικότερα, τα δημητριακά ολικής αλέσεως και τα γαλακτοκομικά προϊόντα που προέρχονται από υπερεπεξεργασμένες πηγές συσχετίστηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Αντίθετα, τα προϊόντα κρέατος από αντίστοιχες πηγές συνδέθηκαν με υψηλότερο κίνδυνο.
Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι, όταν αξιολογούμε τη σχέση των βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφίμων με την υγεία, δεν έχει σημασία μόνο ο βαθμός επεξεργασίας τους, αλλά και η διατροφική τους σύσταση.
Πώς διεξήχθη η μελέτη
Για να διερευνήσουν τη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφίμων και τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου, οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από 461.682 ενήλικες που συμμετείχαν στη μεγάλη μελέτη διατροφής και υγείας NIH-AARP.
Κατά την έναρξη της έρευνας, το 1995 και το 1996, οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας 50 έως 71 ετών και δεν είχαν διαγνωστεί με καρκίνο. Κλήθηκαν να συμπληρώσουν ένα αναλυτικό ερωτηματολόγιο διατροφής, το οποίο περιλάμβανε 124 διαφορετικά είδη τροφίμων και κατέγραφε τη συχνότητα κατανάλωσής τους.
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες ταξινόμησαν τα τρόφιμα με βάση το σύστημα NOVA, το οποίο τα κατηγοριοποιεί ανάλογα με τον βαθμό βιομηχανικής επεξεργασίας τους. Το σύστημα NOVA δεν εξετάζει μόνο τα θρεπτικά συστατικά (θερμίδες, φυτικές ίνες, πρωτεΐνες), αλλά το σκοπό και τον βαθμό της επεξεργασίας. Αν η λίστα των συστατικών περιλαμβάνει ουσίες που δεν υπάρχουν σε μια απλή κουζίνα (όπως συντηρητικά, ενισχυτικά γεύσης, γαλακτωματοποιητές), το τρόφιμο θεωρείται υπερεπεξεργασμένο.
Από την ανάλυση προέκυψε ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 43% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης των συμμετεχόντων. Η παρακολούθηση συνεχίστηκε έως το 2018, καλύπτοντας κατά μέσο όρο 18,8 χρόνια. Στο διάστημα αυτό, 10.075 άτομα διαγνώστηκαν με καρκίνο του παχέος εντέρου.
Για να αξιολογήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη σχέση μεταξύ διατροφής και εμφάνισης της νόσου, οι ερευνητές έλαβαν υπόψη και άλλους παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως η ηλικία, το φύλο, η εθνικότητα, το μορφωτικό επίπεδο, η σωματική δραστηριότητα, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα της μελέτης
Η συνολική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων δεν φάνηκε να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου. Συγκεκριμένα, οι άνθρωποι που κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες αυτών των τροφίμων δεν εμφάνιζαν υψηλότερο κίνδυνο σε σύγκριση με εκείνους που βρίσκονταν στην κατηγορία της χαμηλότερης κατανάλωσης.
Η εικόνα, ωστόσο, διαφοροποιήθηκε όταν οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τις επιμέρους κατηγορίες τροφίμων, διαπιστώνοντας ότι η διατροφική τους σύσταση είχε ιδιαίτερη σημασία.
Αναλυτικότερα, τα ευρήματα έδειξαν τα εξής:
- Δημητριακά ολικής αλέσεως: Κάθε επιπλέον ημερήσια μερίδα από υπερεπεξεργασμένες πηγές, όπως το ψωμί και τα δημητριακά πρωινού, συσχετίστηκε με 13% χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Παράλληλα, η υψηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών συνδέθηκε επίσης με χαμηλότερο κίνδυνο.
- Γαλακτοκομικά προϊόντα: Κάθε επιπλέον ημερήσια μερίδα γαλακτοκομικών από υπερεπεξεργασμένες πηγές συσχετίστηκε με 25% χαμηλότερο κίνδυνο. Για τα γαλακτοκομικά από άλλες πηγές, η αντίστοιχη μείωση της συσχέτισης ήταν 10%.
- Κρέας: Αντίθετα, κάθε επιπλέον ημερήσια μερίδα κρέατος από υπερεπεξεργασμένες πηγές συνδέθηκε με 8% υψηλότερο κίνδυνο, ενώ για το κρέας από άλλες πηγές η αύξηση ήταν 4%. Αυξημένος κίνδυνος καταγράφηκε επίσης σε σχέση με την κατανάλωση ανασυσταμένων προϊόντων κρέατος και ψαριού.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι οι μερίδες υπολογίστηκαν σε αναλογία με την ενεργειακή πρόσληψη, ανά 1.000 θερμίδες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, το γεγονός ότι το 83% των δημητριακών ολικής αλέσεως και το 74% του επεξεργασμένου κρέατος που κατανάλωναν οι συμμετέχοντες προέρχονταν από υπερεπεξεργασμένα προϊόντα. Αυτό σημαίνει ότι τρόφιμα με διαφορετική διατροφική σύσταση και διαφορετικές συσχετίσεις με τον κίνδυνο της νόσου εντάσσονταν στην ίδια ευρεία κατηγορία, ενδεχομένως εξουδετερώνοντας η μία επίδραση την άλλη όταν εξεταζόταν η συνολική κατανάλωση.
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα ήταν ότι η κακή συνολική ποιότητα της διατροφής συνδεόταν με υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου, ανεξάρτητα από την ποσότητα των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων που κατανάλωναν οι συμμετέχοντες.
Περιορισμοί της μελέτης
Καταρχάς, πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, γεγονός που σημαίνει ότι μπορεί να αναδείξει συσχετίσεις, αλλά όχι να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Επομένως, δεν μπορεί να τεκμηριώσει ότι η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων μειώνει ή αυξάνει άμεσα τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.
Επιπλέον, η διατροφή των συμμετεχόντων αξιολογήθηκε μόνο μία φορά, στην αρχή της έρευνας, μέσω ερωτηματολογίου που δεν είχε σχεδιαστεί ειδικά για την καταγραφή του βαθμού επεξεργασίας των τροφίμων. Αυτό ενδέχεται να περιόρισε την ακρίβεια της ταξινόμησής τους.
Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα χαρακτηριστικά του πληθυσμού που εξετάστηκε. Οι συμμετέχοντες ήταν κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας και στην πλειονότητά τους λευκοί, συνεπώς τα αποτελέσματα ενδέχεται να μην μπορούν να γενικευθούν σε νεότερες ηλικιακές ομάδες ή σε πληθυσμούς με διαφορετικά δημογραφικά χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτηρίζουν διερευνητικές τις αναλύσεις που αφορούσαν τις επιμέρους κατηγορίες τροφίμων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα. Τέλος, δεν εξετάστηκε ξεχωριστά ο ρόλος των πρόσθετων ουσιών που περιέχονται στα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, επομένως δεν μπορεί να προσδιοριστεί αν συγκεκριμένα πρόσθετα σχετίζονται με τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Τα ευρήματα, επομένως, προσφέρουν ενδιαφέρουσες ενδείξεις για τη σχέση μεταξύ διατροφής και καρκίνου του παχέος εντέρου, χωρίς ωστόσο να αποτελούν οριστική απόδειξη για την επίδραση συγκεκριμένων κατηγοριών τροφίμων.
Ποιες διατροφικές επιλογές συνδέονται με καλύτερη υγεία του εντέρου
Τα αποτελέσματα της μελέτης ενισχύουν τη σημασία μιας ισορροπημένης διατροφής, με έμφαση στα δημητριακά ολικής αλέσεως, τις φυτικές ίνες και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, καθώς και στον περιορισμό του επεξεργασμένου κρέατος. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν έχει σημασία μόνο ο βαθμός επεξεργασίας των τροφίμων, αλλά και η διατροφική τους σύσταση.
Μερικές απλές αλλαγές στις καθημερινές διατροφικές συνήθειες μπορούν να αποτελέσουν ένα καλό πρώτο βήμα:
- Προτιμήστε δημητριακά ολικής αλέσεως: Επιλέξτε ψωμί, φρυγανιές και δημητριακά πρωινού που έχουν ως βασικό συστατικό δημητριακά ολικής άλεσης, όπως βρώμη και καστανό ρύζι. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνετε και την πρόσληψη φυτικών ινών.
- Εντάξτε τα γαλακτοκομικά στη διατροφή σας: Το γάλα και το γιαούρτι αποτελούν εύκολες επιλογές για την καθημερινή πρόσληψη ασβεστίου. Η μελέτη διαπίστωσε συσχέτιση ανάμεσα στην υψηλότερη πρόσληψη ασβεστίου και τον χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Ωστόσο, δεν εξέτασε αν το ίδιο ισχύει και για μη γαλακτοκομικές πηγές ασβεστίου. Εάν αποφεύγετε τα γαλακτοκομικά, μπορείτε να συμβουλευτείτε έναν διαιτολόγο για κατάλληλες εναλλακτικές.
- Περιορίστε το επεξεργασμένο κρέας: Προσπαθήστε να μειώσετε την κατανάλωση αλλαντικών, μπέικον και χοτ ντογκ. Αντί γι’ αυτά, μπορείτε να επιλέξετε όσπρια, όπως φασόλια και φακές, τόφου ή ψητό κοτόπουλο.
- Δώστε έμφαση στη συνολική ποιότητα της διατροφής: Μην εστιάζετε αποκλειστικά στο αν ένα τρόφιμο είναι υπερεπεξεργασμένο. Φροντίστε το καθημερινό σας διαιτολόγιο να περιλαμβάνει ποικιλία φυτικών τροφών, φρούτα, λαχανικά, όσπρια και τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η πρόληψη δεν εξαρτάται από την αποφυγή μιας μόνο κατηγορίας τροφίμων, αλλά από το συνολικό διατροφικό πρότυπο και τις επιλογές που κάνουμε καθημερινά. Τα ευρήματα της συγκεκριμένης μελέτης είναι ενθαρρυντικά, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι κάποια από αυτές τις αλλαγές μειώνει από μόνη της τον κίνδυνο καρκίνου.
